سپاس از شکیبایی شما ...!

0 %
دکتر علی قوامی
جراح کسب و کار
دکترای تخصصی کارآفرینی فناوری
عضو انجمن AMA بازاریابی آمریکا
  • تلفن ثابت :
    3889 2842 (21) - 98+
  • تلفن همراه :
    789 0 412 (920) - 98+
  • آمریکا و کانادا :
    6 90009 6 (530) - 1+
خدمات تخصصی من :
کوچینگ
مشاوره
منتورینگ
تخصص‌ها و تجارب :
سرمایه‌گذاری
راه‌اندازی کسب و کار
برندسازی شخصی و شرکتی
بازاریابی و فروش
رونق کسب و کار
توسعه کسب و کار
تجارت بین‌الملل
مشاور در کشورهای (تاکنون) :
  • آمریکا
  • استرالیا
  • افغانستان
  • انگلستان
  • ایران
  • ترکیه
  • سوئد
  • کانادا
  • مالزی
  • هلند
  • هندوستان

هرآنچه که باید درباره تجارت و صادرات به افغانستان بدانید

4 بهمن 1400

بسیاری از ما و اکثر افراد در تمام نقاط جهان با شنیدن نام افغانستان، احتمالا به یاد جنگ و انفجارهای پی‌درپی خواهیم افتاد که طالبان نیز مسئولیت همه آنها را بر عهده می‌گیرد. بنابراین کمتر کسی به فکر صادرات به افغانستان یا حتی تجارت با آن خواهد بود.

این در حالی است که آمارهای رسمی نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از تجارت خارجی کشورمان مربوط به افغانستان و صادرات به این کشور بوده که در ادامه بیشتر آن را بیان می‌کنیم.

صیفی‌جات و میوه‌ها از قبیل سیب‌زمینی در کنار محصولات ساختمانی از جمله سیمان، جزء بهترین کالاها برای صادرات به افغانستان محسوب می‌شوند.

در این مقاله قصد داریم تا به مهم‌ترین نکات در زمینه صادرات به افغانستان بپردازیم. اما قبل از آن نیاز است تا نکاتی در خصوص ویژگی‌های جمعیتی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی این کشور بدانیم. بعد از آن به بیان آمارها و نکاتی در زمینه تجارت ایران و افغانستان خواهیم پرداخت.

ویژگی‌های جمعیتی، فرهنگی و اجتماعی افغانستان

افغانستان از جمله کشورهایی است که دارای بیشترین قرابت فرهنگی و زبانی با ایران از جمله فارسی‌زبانان است. زبان و فرهنگ مشترک باعث شده تا تجار و بازرگانان دو طرف بهتر بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.

با این حال، این کشور از اقوام و مذاهب گوناگونی تشکیل شده که نیاز است با آنها و همچنین سایر ویژگی‌های ترکیب جمعیتی آن بیشتر آشنا شد. جدول زیر به خوبی نشان‌دهنده ویژگی‌های جمعیتی و فرهنگی اجتماعی این کشور میباشد.

ویژگی‌های جمعیتی:

  • جمعیت 38 میلیون و 500 هزار نفر
  • جمعیت مردان 51.32 و جمعیت زنان 48.68 درصد
  • 41 درصد جمعیت 0 تا 14 ساله
  • 29.9 درصد جمعیت 25 تا 54 ساله
  • جمعیت روستایی 25 درصد
  • جمعیت شهری 75 درصد

دریافت خدمات مشاوره صادرات، تجارت و بازرگانی

ویژگی‌های فرهنگی اجتماعی:

  • زبان‌های رسمی: فارسی، دری و پشتو
  • اقلیت‌های قومی: تاجیک، پشتون، هزاره و ازبک
  • نوع حکومت: جمهوری اسلامی
  • دین رسمی: اسلام
  • شهرهای مهم: کابل، قندهار، هرات، مزار شریف، جلال‌آباد
  • پول رایج: افغانی

جغرافیا، تاریخ و وضعیت سیاسی افغانستان

افغانستان از معدود کشورهای جهان است که محصور در خشکی بوده و هیچ دسترسی به آبهای آزاد ندارد. این مساله باعث شده تا در امر تجارت و بازرگانی بیشتر به کشورهای همسایه خود تکیه کند.

افغانستان دارای 34 استان و 400 شهرستان مختلف بوده و وسعت آن چیزی در حدود 652230 کیلومتر مربع است که نشان از وسعت جغرافیایی آن دارد.

همسایگان افغاستان شامل کشورهای ایران، ترکمنستان، تاجیکستان، پاکستان، چین و ازبکستان بوده که همسایگی با چین یکی از مزیت‌های این کشور در امر تجارت و بازرگانی محسوب می‌شود.

جغرافیای این کشور تقریبا به سه بخش مجزا تقسیم‌بندی می‌شود. بخش غرب و جنوب غربی آن را که با ایران نیز همسایه بوده، بیشتر مناطق خشک و بیابانی تشکیل داده است.

این در حالی است که در مناطقی از شمال افغانستان، دشت‌ها و جلگه‌های حاصل‌خیزی وجود دارند که کشاورزی و دامداری را رونق بخشیده است. مناطق مرکزی افغانستان نیز بیشتر توسط کوه‌ها احاطه شده است.

جغرافیای افغانستان دارای چندین دریاچه کوچک و متوسط بوده و از وجود معادن مختلف مانند مس، کرومیت، اورانیوم، زغال سنگ، آهن، گوگرد و برخی معادن دیگر بهره می‌برد. از این معادن می‌توان به عنوان مهم‌ترین سرمایه‌های افغانستان نام برد که بسیاری از شرکت‌ها و کشورها به دنبال سرمایه‌گذاری در آنها هستند.

از آنجا که این کشور در یک موقعیت حساسی قرار دارد، در طول تاریخ همواره مورد توجه حکومت‌های مختلف قرار گرفته است. حمله مغول‌ها، اسکندر مقدونی، اعراب مسلمان و حکومت‌های مختلف ایران از جمله آنها بوده است.

در دهه‌های اخیر همسایه شرقی ایران همواره محل نزاع و درگیری قدرت‌های مختلف از جمله شوروی، آمریکا و گروه‌های شبه‌نظامی افراطی مانند طالبان بوده است. بنابراین این کشور هنوز در تولید بسیاری از کالاها و خدمات اولیه به خودکفایی نرسیده و به واردات آنها نیاز دارد.

به لحاظ تاریخی، تاریخ افغانستان نسبت به سایر کشورها، به ایران قرابت بسیار نزدیک‌تری دارد و این مساله باعث نزدیکی فرهنگ آنها به یکدیگر شده که در بحث صادرات و تجارت بسیار مهم است.

افعانستان به لحاظ وضعیت سیاسی و حکومتی نیز دوران‌های مختلف و پرتنشی را پشت سر گذاشته است. بعد از حمله آمریکا به این کشور، طالبان اخراج و قانون اساسی جدید تصویب شد.

براساس این قانون، حکومت افغانستان برخلاف برخی کشورها مانند عراق، به صورت ریاستی بوده و رئیس‌جمهور که توسط مردم به صورت مستقیم انتخاب می‌شود، دارای قدرت زیادی است.

با این حال، این کشور دارای دو مجلس قانون‌گذاری بوده که نماینده استان‌ها و ولایات مختلف در آن حضور دارند. همسایه شرقی کشورمان به لحاظ سیاسی دارای ارتباط خوبی با ایران بوده و همین موضوع به پشتوانه‌ای برای تقویت روابط تجاری دو کشور تبدیل شده است.

آنچه باید از اقتصاد افغانستان بدانیم

اقتصاد در افغانستان همواره تاثیرپذیر از مساله جنگ بوده است. اما در چند سال اخیر و به دنبال تاسیس حکومت جدید در این کشور، وضعیت بهبود پیدا کرده است.
حداقل این کشور توانسته در بسیاری از سازمان‌های بین‌المللی عضو و سرمایه های خارجی جذب کند و از همه مهم‌تر داد و ستد خود را دوباره با کشورهای مختلف از جمله ایران برقرار کند.

اقتصاد این کشور چندان بویی از صنعت نبرده و بیشتر بر روی بحث کشاورزی متمرکز است. علی‌رغم تمام تنش‌ها و جنگ‌هایی که در فضای داخلی آن وجود دارد، اما این کشور توانسته در بسیاری از شاخص‌های اقتصادی حداقل وضعیت باثباتی داشته و چندان دچار نوسان نباشد.

در زیر چکیده‌ای از وضعیت اقتصاد افغانستان در سال 2019 براساس آخرین داده‌های سازمان‌های بین‌المللی از قبیل بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول و سازمان جهانی کار است.

شاخص‌های اقتصادی

  • تولید ناخالص داخلی: 19.36 میلیارد دلار
  • سهم بخش خدمات، کشاورزی، صنعت و معدن از GDP: به ترتیب برابر 78، 15 و 5 درصد
  • تورم : 4.5 درصد
  • بیکاری : 42 درصد
  • میزان سرمایه‌گذاری خارجی: 5 میلیارد دلار
  • مهم‌ترین محصولات معدنی: اورانیوم، لیتیوم، سنگ آهن، مس، زغال سنگ
  • مهم‌ترین محصولات کشاورزی: خشخاش و تریاک، میوه، پشم و گوشت گوسفند، زعفران
  • مهم‌ترین محصولات صنعتی: گلیم و فرش
  • حجم تجارت خارجی: 7 میلیارد دلار

وضعیت تجارت افغانستان به چه صورت است؟

افغانستان به علت توسعه‌نیافتگی و عقب ماندن بخش صنعتی و تولید آن از روند پسشرفت جهانی، نیاز شدیدی به واردات دارد. هر چند که در این کشور روحیه مصرف‌گرایی کمتر است، اما متنوع نبودن اقتصاد آن باعث شده تا بسیاری از کالاهای مصرفی روزمره را نیز از سایر کشورها وارد کند.

بیشتر حجم اقتصاد افغانستان مربوط به بخش کشاورزی و بعد از آن خدمات است. البته کشاورزی آن نیز چندان پیشرفته نیست و بیشتر به چند محصول خاص محدود می‌شود. از آنجا که به آب‌های آزاد دسترسی ندارد، مقامات این کشور تمایل زیادی برای تجارت با همسایگان دارند.

با این حال، در چند سال اخیر صحبت از استفاده افغانستان از بندر چابهار برای تجارت با سایر بخش‌های جهان شده است. مقامات کابل به دنبال آن هستند تا در این خصوص با هند نیز همکاری کنند.

لازم به ذکر است توسعه بندر چابهار از جانب ایران به هندی‌ها واگذار شده است. براساس آمارها کشورهای پاکستان و هند یکی از اصلی‌ترین شرکا افغانستان در بحث تجارت محسوب می‌شوند.

کالاهای افغانستان بیشتر به چه کشورهایی صادر می‌شود؟

داده‌های سازمان تجارت جهانی (WTO) نشان می‌دهد که پاکستان و هندوستان با اختلاف بسیار زیاد نسبت به سایر کشورها، دو مورد از اصلی‌ترین مقاصد کالاهای تولیدی کشور افغانستان به شمار می‌روند.

این دو کشور به ترتیب هر کدام به میزان 43 و 42 درصد از کالاهای صادراتی افغانستان را پذیرا هستند. بعد از هند می‌توان به کشورهایی همچون ایران (2درصد)، عربستان (2 درصد)، عراق (2درصد)، ترکیه (2 درصد)، امارات متحده عربی (2 درصد) و چین (3 درصد) اشاره کرد.

این امکان وجود دارد که کالاهای صادراتی افغانستان به هندوستان و پاکستان، در اشکال و بسته‌بندی‌های جدید دوباره به سایر کشورها صادر شود. موضوعی که در تجارت با بسیاری از کشورهای توسعه‌نیافته و حتی کشورهای در حال توسعه مانند ایران نیز وجود دارد.

از جمله می‌توان به زغفران ایران اشاره کرد که بعد از صادرات به برخی کشورها مانند اسپانیا، در بسته‌بندی‌های جدیدتر و بهتر دوباره به سایر کشورها صادر می‌شود.

افغانستان بیشتر از کدام کشورها کالا وارد می‌کند؟

اگرچه در بحث صادرات، افغانستان بیشتر بر روی دو کشور هند و پاکستان تمرکز کرده بود، اما در خصوص واردات تا حدود زیادی این موضوع متفاوت میباشد. هر چند که باز هم دو کشور مذکور سهم قابل توجهی در واردات این کشور دارند، اما در اینجا سایر کشورها از جمله ایران نیز نقش زیادی دارد.

براساس آمارهای سازمان تجارت جهانی (WTO) در سال 2018 افغانستان بیشترین واردات کالا را از کشورمان ایران داشته که نشان از فرصت طلایی برای تجار کشورمان دارد.

آمارها نشان می‌دهد که در این سال کشورهای ایران (17 درصد)، چین (15)، پاکستان (14)، قزاقستان (10 درصد)، ازبکستان (7 درصد)، ترکمنستان (5 درصد) و هندوستان (4 درصد) به ترتیب بیشتری نقش را در خصوص تامین کالاهای وارداتی کشور افغانستان داشته‌اند.

فهرست کالاهای صادراتی به افغانستان

همانطور که گفته شد اقتصاد همسایه شرقی ایران چندان توسعه یافته نبوده و به همین علت منطقی است که بسیاری از کالاها و حتی نیازهای ضروری خود را از سایر کشورها وارد کند. در میان لیست کالاهای وارداتی افغانستان برخی محصولات مانند مواد غذایی، ماشین‌آلات و همچنین سوخت ،بیشتر دیده می‌شود.

در زیر به ترتیب به برخی از مهم‌ترین کالاهای وارداتی این کشور براساس تازه‌ترین آمارها اشاره کردیم که به خوبی نیازهای وارداتی را نشان می‌دهد.

  • مواد غذایی مختلف از جمله آرد، برنج، چای، میوه و مرکبات
  • سوخت‌های فسیلی و نفت
  • انواع سنگ‌های معدنی، سیمان و گچ
  • تجهیزات و وسایل الکترونیکی
  • ماشین‌آلات و تجهیزات از جمله وسایل نقلیه و ادوات کشاورزی
  • آهن و فولاد
  • غلات و حبوبات
  • پلاستیک و محصولات پلاستیکی

تجارت ایران و افغانستان چه وضعیتی دارد؟

حجم بسیار قابل توجهی از کالاهای بازار افغانستان در حدود بین 17 تا 20 درصد از ایران وارد می‌شود. در بسیاری از مواقع افغانستان در صدر مقاصد صادراتی کالاهای ایران قرار دارد.

وجود کیلومترها مرز زمینی مشترک در کنار فرهنگ و زبان مشترک باعث شده تا تجار ایرانی به راحتی بتوانند نیازهای صادراتی این بازار بزرگ را تشخیص و برای صادرات محصولات ایرانی اقدام کنند.

هر چند که در این زمینه هنوز نیاز پتانسیل‌های زیادی برای فعالیت وجود دارد. چرا که کشورهایی مانند هند، چین و پاکستان از جمله رقبای ایران در بازار افغانستان به شمار می‌روند.

انتظار می‌رود که با توجه به سیاست‌های اتخاذ شده در خصوص تجارت با این کشور و بحث بندر چابهار در این خصوص، حجم تجارت دو کشور در سالیان آینده افزایش پیدا کند. در ادامه وضعیت صادرات ایران به همسایه شرقی خود را بررسی می‌کنیم.

دکترعلی قوامی | منتور کسب و کارحتما بخوانید: هر آنچه که باید درباره تجارت و صادرات به امارات بدانیم

آمار صادرات ایران به افغانستان در سالیان اخیر

گزارشها نشان می‌دهد که سال 2015 ایران سهم بیشتری در تامین کالاهای وارداتی همسایه شرقی خود داشته و این میزان در یکی دو سال اخیر افت پیدا کرده است.

هر چند به طور کل این میزان نسبت به سال‌های قبل از 2014 بسیار بهتر است. لازم به ذکر است که داده‌های سال 2017 در این آمار موجود نیست.

داده‌ها حاکی از آن است که در سال 2018 ایران به میزان 1.26 میلیارد دلار کالا به افغانستان صادر کرده که میزان بسیار قابل توجهی است. این میزان تقریبا با آمار سال 2016 برابر بوده، اما نسبت به آمار سال 2015 افت قابل توجهی داشته است.

با این حال، هیچ خلاء و مانعی در خصوص افزایش کالاهای صادراتی ایران به همسایه شرقی خود وجود ندارد. خصوصا آنکه روابط سیاسی هر دو کشور نیز از ثبات خوبی برخوردار است.

چه کالایی به افغانستان صادر کنیم؟

این سوال، سوال بسیاری از افراد و تجار تازه‌کار برای تجارت با افغانستان است. پیش‌تر به لیست کالاهای وارداتی افغانستان از سراسر جهان اشاره کردیم. در اینجا قصد داریم تا به اصلی‌ترین گروه‌های کالایی که از کشورمان به افغانستان صادر می‌شود نیز بپردازیم.

به نظر می‌رسد با مشاهده این آمار و همچنین مقایسه بین هر دو، می‌توان به این سوال پاسخ داد که چه کالایی به افغانستان صادر کنیم. لذا برای به دست اوردن اطلاعات مربوط به گروه‌های کالایی صادراتی به این کشور همسایه، از آخرین داده‌های گمرک جمهوری اسلامی ایران و همچنین سازمان تجارت جهانی استفاده کرده‌ایم.

در زیر به بهترین کالا برای صادرات به افغانستان اشاره کرده‌ایم که شامل 10 محصول پرطرفدار صادراتی در سال 2018 از ایران به این کشور است:

  • نفت، انواع سوخت، محصولات روغنی
  • آهن و فولاد
  • تجهیزات پزشکی، تجهیزات تصویربرداری و انواع ماشین‌آلات
  • انواع روغن‌های گیاهی و حیوانی
  • انواع سبزیجات خوراکی و میوه‌ها
  • انواع سنگ‌های معدنی، گچ، سیمان و میکا
  • محصولات پلاستیکی
  • انواع ماشین‌آلات
  • شیشه و ظروف شیشه‌ای
  • لوازم خانگی

براساس آمارهای گمرک جمهوری اسلامی ایران، بیشتر صادرات کالاهای ایران به افغانستان به ترتیب از طریق گمرکات مشهد، اراک، دوغارون، بازارچه میلک، منطقه ویژه کاوه، میلک، منطقه ویژه اقتصادی پارس، بازارچه ماهیرود، غرب تهران، اصفهان، یزد و سایر گمرکات دیگر کشور صورت گرفته است.

ارسال شده در صادرات، تجارت و بازرگانیبرچسپ ها: